Poda zararlangandan keyin VGBK va miksomatozni ishonchli davolab bo‘lmaydi. VGBK emlanmagan quyonlarning 90 foizgachasini, ko‘pincha bir-ikki kun ichida va hech qanday ogohlantirishsiz o‘ldirishi mumkin. Karantin va tozalik bilan birga emlash — yagona haqiqiy himoya. Bu maqolada emlashning mantiqi tushuntiriladi. Vaksina turi, miqdori va aniq sanalarni esa veterinar belgilashi shart.
Nimaga qarshi emlaysiz
- VGBK, eski shtamm (RHDV1). Asosan 4–6 haftadan kichik quyonlarga tegmaydi.
- VGBK, yangi shtamm (RHDV2). 2010-yildan beri dunyo bo‘ylab tarqalgan va hatto 7–15 kunlik quyonchalarda ham kasallik chaqiradi. Ko‘p hududlarda hozir asosan shu shtamm uchraydi.
- Miksomatoz. Virusli kasallik, asosan qon so‘ruvchi hasharotlar orqali yuqadi.
Yorlig‘ida faqat "VGBK" deb yozilgan, "2" yoki RHDV2 belgisi bo‘lmagan vaksina faqat eski shtammdan himoya qilishi mumkin. Veterinar yoki dorixona xodimidan vaksina RHDV2 ga qarshi ekanini to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang. Ba’zi vaksinalar birlashtirilgan (miksomatoz va VGBK birga), boshqalari faqat bitta kasallikka qarshi.
Qaysi yoshda
Asosan rus va yevropa manbalaridagi umumiy tavsiyalar vaksinaga qarab farq qiladi:
- Nasl uchun va uyda boqiladigan quyonlar ko‘pincha birinchi marta 8–12 haftaligida emlanadi.
- Ba’zi birlashtirilgan vaksinalar 6 haftalikdan qo‘llashga ruxsat etilgan.
- Faqat miksomatozga qarshi ba’zi vaksinalar 30–45 kunlikdan qilinadi.
- Go‘sht uchun boqiladigan quyonlarning ba’zi tijorat jadvallari taxminan 30 kunlikdan boshlanadi.
- Taxminan 30 kunlikdan kichik quyonlarni, kasal quyonlarni va bo‘g‘ozligining oxiridagi urg‘ochilarni emlamang.
RHDV2 kichik quyonchalarni ham o‘ldirgani uchun sizning fermangizda quyonchalarni ertaroq himoyalash kerakmi-yo‘qmi, veterinardan so‘rang.
Qayta emlash
- Birlashtirilgan vaksinalar odatda birinchi emlashdan 3–4 hafta o‘tib takroriy emlashni, keyin esa har yili qayta emlashni talab qiladi.
- Umumiy manbalarga ko‘ra himoya miksomatozdan taxminan 9 oy, VGBK dan taxminan 12 oy saqlanadi. Shuning uchun ba’zi jadvallarda miksomatozga qarshi yiliga bir martadan ko‘proq emlanadi, xavfli hududlarda esa faqat miksomatozga qarshi vaksinadan taxminan 3 oy o‘tib qo‘shimcha emlash qilinadi.
- Aniq jadvalni veterinar siz ishlatadigan vaksinani bilgach belgilaydi.
- Naslli urg‘ochi va erkak quyonlar fermada yillab turadi — ularning emlash muddatini o‘tkazib yubormang. Bir necha oylikda sotiladigan go‘shtbop quyonlar uchun qaysi jadval mantiqli ekanini veterinardan so‘rang.
Emlash kunidan oldin
- Veterinar ko‘rsatmasi bo‘yicha emlashdan taxminan 10–20 kun oldin gijjaga qarshi ishlov bering, shunda immunitet parazitlar bilan band bo‘lmaydi.
- Faqat sog‘lom quyonlarni emlang: ishtahasi yaxshi, qumalog‘i odatdagidek, burni va ko‘zidan oqma yo‘q.
- Yangi olingan quyonlarni karantin davomida yoki uning oxirida, ular moslashib, sog‘lom ekani ko‘ringach emlang.
- Yozda quyonlarni kunning eng issiq soatlarida ushlamang va emlamang.
Ukolni kim qiladi
Ukolni veterinar yoki veterinar o‘rgatgan odam qilishi kerak. Miqdorni noto‘g‘ri hisoblash va ukol joyidagi asoratlar — haqiqiy xavf. Veterinar kelganda fermangizdagi boshqa sog‘liq masalalarini ham so‘rab olishingiz mumkin.
O‘zbekistonda vaksina sotib olish
O‘zbekistonda quyon vaksinalari doimiy sotuvda bo‘lishini ochiq manbalardan tasdiqlab bo‘lmadi — ta’minot o‘zgarib turadi.
- Tuman veterinariya bo‘limi yoki veterinariya dorixonasidan VGBK va miksomatozga qarshi qaysi vaksinalar ro‘yxatdan o‘tgan va hozir mavjudligini so‘rang.
- Aniq so‘rang: RHDV2 ga qarshimi? Necha kunlikdan qilinadi? Takroriy emlash kerakmi va qachon? Himoya qancha vaqt saqlanadi?
- Vaksina yorlig‘ida yozilgan sharoitda saqlanishi va tashilishi kerak. Uni qanday saqlanganini ayta oladigan veterinariya dorixonasidan oling, noma’lum sotuvchidan emas.
- Qutisi yoki yo‘riqnomasini saqlab qo‘ying.
Yozuvlar
- Sana, quyon raqami, vaksina nomi, seriya raqami, kim emlagani va keyingi emlash sanasi.
- Naslli quyon sotsangiz, xaridorga shu yozuvning nusxasini bering.
- Sotib olayotganda ham xuddi shuni so‘rang. Vaksina nomi va sanasi ko‘rsatilmagan "hamma emlashlari qilingan" degan gap hech narsani anglatmaydi — bunday quyonni emlanmagan deb hisoblang.
Emlash nimani qilmaydi
- Karantin va dezinfeksiyaning o‘rnini bosmaydi.
- Allaqachon zararlangan quyonga yordam bermaydi va koksidioz yoki quloq kanasi kabi boshqa kasalliklardan himoya qilmaydi.
- Quyonlar to‘satdan o‘la boshlagan bo‘lsa, biror quyonni emlashdan oldin veterinarga qo‘ng‘iroq qiling.
Ko‘p uchraydigan xato: qaysi shtammga qarshi ekanini tekshirmasdan eng arzon "VGBK vaksinasi"ni olish. Faqat eski shtammga qarshi vaksina podangizni ko‘p mamlakatlarda hozir tarqalayotgan RHDV2 oldida himoyasiz qoldirishi mumkin.
