Savol-javob

Birinchi yil uchun 3–5 ta urg‘ochi (samka) va 1–2 ta erkak (sames) yetarli: shu bilan qo‘shish, tug‘ish va bolalarni o‘stirishning to‘liq bir tsiklini kichik xavf bilan o‘rganasiz. Erkaklar urg‘ochilarga ham, bir-biriga ham qarindosh bo‘lmasin, aks holda keyingi avlodda qon yaqinligi muammo bo‘ladi. Quyon olishdan oldin kataklar, doimiy toza suv, yem manbai va yaqin atrofdagi veterinar bilan aloqani tayyorlab qo‘ying. Har bir qo‘shish va tug‘ish sanasini daftarga yozib boring — vaqt o‘tib bu eng foydali ma’lumot bo‘ladi.

Boshlovchilar uchun o‘rta vaznli go‘sht zotlari — Kaliforniya (kalif) va Yangi Zelandiya oq zoti — eng qulay: ular tez o‘sadi va 2,5–3 oyda so‘yish vazniga yetadi. Flandr va Velikan kabi yirik zotlar katta bo‘ladi, lekin sekinroq yetiladi, ko‘proq yem yeydi va issiqni yomonroq ko‘taradi. Hikol kabi duragaylar juda tez o‘sadi, ammo muvozanatli yem va yaxshi sharoit talab qiladi. Zotdan ham muhimi — sog‘lom podadan olish va yozda ham bola beradigan quyonlarni naslga qoldirish.

Vazn zotga bog‘liq: katta yoshdagi Kaliforniya va Yangi Zelandiya quyonlari taxminan 4–5 kg, Flandr va Velikan kabi yirik zotlar 6 kg va undan ko‘p bo‘ladi. Go‘sht zotidagi yosh quyon yaxshi boqilganda kuniga taxminan 30–40 g qo‘shadi va 70–90 kunda 2,3–2,5 kg tirik vaznga yetadi. Yirik zotlar to‘liq katta bo‘lishi uchun 8–9 oygacha vaqt kerak. Vazn yo‘qotayotgan yoki o‘smay qolgan quyonda ko‘pincha kasallik, parazit yoki noto‘g‘ri ratsion bo‘ladi — sababini aniqlang.

Quyonni orqasiga yotqizing va jinsiy a’zo atrofini ikki barmoq bilan ohista bosing. Erkakda dumaloq, naychasimon a’zo chiqadi (O shaklida), urg‘ochida esa cho‘ziq tirqish ko‘rinadi (V yoki I shaklida). Erkaklarda moyaklar taxminan 10–12 haftalikda tushadi, shuning uchun 8 haftadan keyin aniqlash osonroq, juda yosh bolalarda esa xato qilish oson. Sotib olayotganda sotuvchidan jinsni ko‘z oldingizda ko‘rsatib berishini so‘rang.

Bu so‘zlarning ko‘pi rus tilidan kirgan: - samka — urg‘ochi quyon, sames (samets) — erkak quyon; - okrol — quyonning tug‘ishi; - suragat — boshqa quyonning bolalarini emizib boqadigan ona quyon; - bo‘g‘oz — homilador, “qochgan” — erkak bilan qo‘shilgan urg‘ochi; - jaydari — zoti noma’lum mahalliy quyon.

Sog‘lom quyon harakatchan bo‘ladi: ko‘zi va burni quruq, quloq ichida qotgan po‘st yo‘q, dumi atrofi toza, qumalog‘i qattiq va dumaloq. Aksirayotgan, ozg‘in, oldingi panjalari ho‘l yoki orqasi iflos quyonni olmang. Sotuvchidan qanday yem berganini so‘rang va uyda yangi yemga 5–7 kun davomida asta-sekin o‘tkazing. Yangi quyonlarni 3–4 hafta alohida joyda (karantinda) saqlang va shundan keyingina boshqalarga qo‘shing — kasallik ko‘pincha aynan sotib olingan quyonlar bilan keladi.

Go‘sht zotidagi quyonlar odatda 70–90 kunlikda (2,5–3 oy), 2,3–2,5 kg tirik vaznga yetganda so‘yiladi; yirik zotlar biroz kechroq. Bu yoshdan keyin quyon ko‘proq yeydi, lekin sekinroq semiradi, shuning uchun uzoq boqish har kilogramm go‘shtni qimmatlashtiradi. Kasal yoki yaqinda dori olgan quyonni go‘shtga so‘ymang — dori organizmdan chiqib ketish muddatini veterinardan so‘rang. Uyda o‘z oilangiz uchun so‘yish mumkin, ammo go‘shtni sotish uchun alohida veterinariya talablari bor.

O‘zbekistonda amal qilinadigan hanafiy mazhabida quyon go‘shti halol hisoblanadi. To‘liq ishonch hosil qilish uchun odatda mahalladagi imomdan so‘rashadi. Xaridorlar ham bu savolni tez-tez berishadi, shuning uchun sotuvchi bunga tayyor bo‘lgani yaxshi.