Asosiy podani sotib olishdagi xato boshlovchi qila oladigan eng qimmat xato, uni qilish esa juda oson. Quyonchilar guruhlari va bozorlarda halol sotuvchilar ko‘p, lekin zoti, jinsi yoki yoshi noto‘g‘ri aytilgan, yoki shunchaki kasal quyonlar ham yetarli. Bir necha oddiy tekshiruv sizni bularning ko‘pidan asraydi.
"Gibrid": yorliq odatda hech narsani anglatmaydi
- Hyplus va Hycole kabi tijorat go‘shtbop gibridlari seleksiya kompaniyasida saqlanadigan maxsus ota-ona liniyalarini chatishtirib olinadi. O‘zbekiston yoki Qozog‘istonda Hyplus yoki Hycole ning rasmiy distribyutori topilmadi.
- Sotuvchilar "hikol", "pannon" va "termon" so‘zlarini bir-birining o‘rniga, ba’zan hammasini bitta e’londa ishlatadi. Bular butunlay boshqa-boshqa genetika. So‘zlar bunday almashtirilayotgan ekan, ular endi "katta oq go‘shtbop quyon"dan boshqa ma’no bildirmaydi.
- Gibridlarni o‘zaro chatishtirganda gibrid ustunligi yo‘qoladi: bolalari maydalashadi va bir xil bo‘lmaydi. MDH forumlaridagi tajribali quyonchilar bunday naslni "gibrid" deb sotishni ochiqdan-ochiq firibgarlik deb atashadi.
- Haqiqiy gibridlar ham natija berishi uchun to‘liq ratsionli granula, yaxshi ventilyatsiya, iqlim nazorati va to‘r pol kerak. Don va pichan bilan boqilganda ular ko‘pincha oddiy zotlardan ham yomon o‘sadi.
- Kichik fermalardagi haqiqiy raqam: Hycole kichik fermalarda 11 haftada taxminan 2,3 kg ga yetgan — ba’zi e’lonlarda va’da qilinadigan 3,5 kg ga emas.
Ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan boshqa nomlar:
- "Rotbraun" — zot emas, nemischa "qizil-jigarrang", ya’ni rang nomi.
- Flandr, rizen va "Flemish Giant" — bitta zotning turli nomlari. U sekin yetiladi: kattaligining ustunligi faqat 6–8 oylikda ko‘rinadi, bu kaliforniya zotini boqish muddatidan taxminan ikki barobar uzoq.
- MDHda "hotot" deb ko‘pincha kichkina uy quyoni — mitti hototni sotishadi.
Go‘sht uchun boshlovchiga odatda kaliforniya va Yangi Zelandiya oq quyoni amaliy tanlov bo‘ladi, ular mahalliy bozorda ham uchraydi.
Bozor va e’lonlardagi kasal quyonlar
- Yangi sotib olingan quyon — VGBK va boshqa kasalliklar fermaga kirishining eng ko‘p uchraydigan yo‘llaridan biri.
- Bozordagi quyonlar yo‘l, issiq va tiqilinchdan stressda bo‘ladi va noma’lum fermalardan kelgan quyonlar yonida turadi.
- Onasidan endigina ajratilib, boshqa joyga ko‘chirilgan kichik quyonchalar eng zaif bo‘ladi: onadan ajratilgandan keyingi 20–30 kun — quyon hayotidagi eng xavfli davr.
- G‘ayrioddiy arzon quyonlar boquvchi saralab chiqargan — mayda, kasal yoki nuqsonli quyonlar bo‘lishi mumkin. Nega sotilayotganini so‘rang.
Yosh, jins va "bo‘g‘oz" degan gaplar
- Yosh. Tug‘ilgan sanasini so‘rang. Hisob yuritadigan boquvchi tug‘ish yozuvini ko‘rsata oladi. Sotuvchi qachon tug‘ilganini ayta olmasa, quyonning yoshini bilmaysiz deb hisoblang. Asosiy poda uchun urg‘ochini taxminan 3–4 oyligida, ya’ni onadan ajratilgandan keyin olish yaxshi: qanday o‘sganini ko‘rasiz, yaxshi rivojlangan bo‘lsa 5–6 oyligida qochirish mumkin bo‘ladi.
- Jins. Pul to‘lashdan oldin sotuvchining oldida o‘zingiz tekshiring yoki tajribali odamni birga olib boring. Urg‘ochi deb sotilgan erkak quyon — ko‘p uchraydigan shikoyat.
- "Bo‘g‘oz" urg‘ochi. Qochirilgandan 10–14 kun keyin urg‘ochining qornini ehtiyotkorlik bilan paypaslab tekshirish mumkin, lekin buni faqat tajribali qo‘l ishonchli qila oladi. Qochirilgan sanasini so‘rang va ko‘z oldingizda paypaslab ko‘rsatishlarini iltimos qiling. Yaxshisi — bo‘g‘oz bo‘lmagan urg‘ochi olib, o‘zingiz qochiring.
- "Emlangan". Qaysi vaksina, qaysi sanada va RHDV2 ga qarshimi — so‘rang. Vaksina nomi va sanasi bo‘lmasa, quyonni emlanmagan deb hisoblang.
Pul to‘lashdan oldin tekshiring
- Ko‘zlari tiniq va yorqin, ko‘z va burundan oqma yo‘q, aksirmaydi
- Quloqlari toza, ichida po‘stloq yoki qoraqo‘tir yo‘q (quloq kanasi belgisi)
- Tishlari to‘g‘ri tutashadi, old tishlari o‘sib ketmagan (bu irsiy nuqson)
- Qorni dam bo‘lmagan, qumalog‘i odatdagidek yumaloq
- Dumi va orqa qismi toza, quruq — iflos orqa ich ketishidan darak beradi
- Juni qalin va tekis, kal joylari yo‘q
- Orqa oyoqlarining tagi yara yoki qonli emas
- Tinch, hushyor, odatdagidek harakatlanadi
- Vazni zoti va yoshiga mos: go‘shtbop zotdagi naslli urg‘ochi qochirish yoshida 3,2–3,5 kg bo‘ladi
- Sotuvchi quyonlar bir tug‘ishdanmi va erkak bilan urg‘ochilar qarindoshmi — aniq ayta oladi
Nega ota-onasini ko‘rsatadigan boquvchidan olish kerak
- Onasining kattaligi, holati va xulqini ko‘rasiz, uning tug‘ishlari haqida so‘ray olasiz: nechta bola beradi, bolasini tashlab qo‘yganmi yoki yo‘qotganmi.
- Sharoitni ko‘rasiz: tiqilinch, hid, kasal quyonlar. Aksirayotgan, orqasi iflos quyonlar bor fermadan xuddi shunday quyon olasiz.
- Hisob yuritadigan boquvchi yosh va kelib chiqishni isbotlay oladi, qaysi quyonlar qarindosh emasligini ayta oladi.
- Narxi noma’lum e’londagidan qimmatroq, lekin asosiy poda uchun bu farq podani yo‘qotish yoki kasal, qarindosh, noto‘g‘ri nomlangan quyonlardan nasl olish oldida arzimas.
- Kamida uchta sotuvchidan oling, urg‘ochi va erkaklarni turli boquvchilardan tanlang.
To‘lov va tashish
- Ko‘rmagan quyoningiz uchun notanish odamga oldindan pul o‘tkazmang. Avval quyonni ko‘ring, keyin to‘lang.
- Kunning salqin paytida, toza qutida, boshqalarning quyonlari bilan aralashtirmasdan olib keling.
- Qanday yem bilan boqilganini so‘rang va bir necha kunlik yemidan birga oling.
- Qanchalik sog‘lom ko‘rinmasin, uyda 21–30 kun alohida havoli joyda karantinda saqlang.
Ko‘p uchraydigan xato: qulay bo‘lgani uchun butun boshlang‘ich guruhni — "ikki urg‘ochi va bir erkak"ni — bitta sotuvchidan bir kelishda olish. Ular ko‘pincha bir tug‘ishdan bo‘ladi, ya’ni podangiz boshidanoq qarindosh. O‘sha fermada kasallik bo‘lsa, uni ham bir yo‘la sotib olgan bo‘lasiz.
