Avval maqsadni aniqlang
Zot tanlashdan oldin o‘zingizga bitta savol bering: quyonni nima uchun boqyapman? Javobga qarab mutlaqo boshqa hayvon kerak bo‘ladi.
- Go‘shtbop zotlar tez o‘sadi va yaxshi go‘sht beradi. Kichik ferma uchun asosiy tanlov shu.
- Dekorativ quyonlar (karlik, karlik baran va boshqalar) — uy hayvoni. Ular kichkina va go‘sht uchun foydasiz. Toshkentdagi e’lonlarning ko‘pi aynan shunday quyonlar.
- Gibridlar (Hyplus, Hycole — e’lonlarda ko‘pincha «hikol») sanoat fermalari uchun yaratilgan. Ular haqida quyida alohida.
Kichik ferma uchun go‘shtbop zotlar
Kaliforniya («kalif») mahalliy bozorda topiladi, o‘rta kattalikda, onalik xususiyati yaxshi. Boshlovchi uchun eng qulay tanlovlardan biri.
Yangi Zelandiya oq zoti («NZB») tez o‘sadi, panjasining tagi qalin tukli, shuning uchun to‘r polga yaxshi chidaydi. Kamchiligi: harorat bir necha kun 29 °C dan oshsa, erkaklari vaqtincha nasl bermay qoladi.
Sovet shinshillasi yirik va qalin mo‘ynali. Issiqqa chidamliligi haqida ishonchli ma’lumot yo‘q, lekin bu ikki belgi jazirama uchun noqulay.
Flandr va rizen — bitta yirik zotning turli nomlari. Ular katta bo‘ladi, ammo sekin o‘sadi: 90 kunlikda o‘rta go‘shtbop zotlardan og‘ir emas, afzalligi faqat 6–8 oylikda ko‘rinadi — ya’ni taxminan ikki barobar ko‘p boqish kerak. Og‘ir tana va qalin mo‘yna ularni issiqqa sezgir qiladi. Oq va kulrang velikanlar ham yirik, lekin sekin yetiladigan quyonlar.
Yodda tuting: issiqqa to‘liq chidamli zot yo‘q. Soya, shamollatish va suv har qanday zotdan muhimroq. Tanlaganda kichikroq gavdali va uzunroq quloqli hayvonlarga e’tibor bering — issiq iqlimdagi tadqiqotlarda ular issiqda yaxshiroq o‘sgan. Keyinchalik o‘z podangizdan iyul jaziramasida ham nasl beradigan hayvonlarni qoldiring.
E’lonlardagi nomlarga nega ishonib bo‘lmaydi
Bozor va Telegram e’lonlarida zot nomi ko‘pincha shunchaki «katta oq quyon» yoki «chiroyli quyon» degan ma’noni bildiradi.
- O‘zbekistonda Hyplus yoki Hycole gibridlarining rasmiy distributori yo‘q. Bitta e’londa «Hikol», «Pannon» va «Termon»ni birga yozishadi — bu uchta boshqa-boshqa genetika. Demak, nom ma’nosini yo‘qotgan.
- Gibridlarni o‘zaro chatishtirganda gibrid samarasi yo‘qoladi, bolalar maydalashadi. Shunday bolalarni «gibrid» deb sotish — aldov.
- Haqiqiy gibrid ham faqat to‘liq ratsionli granula, ventilyatsiya va barqaror harorat bilan o‘zini ko‘rsatadi. Oddiy don va pichanda u boshqa zotlardan orqada qoladi.
- «Rotbraun» — zot emas, nemischa «qizil-jigarrang» degan so‘z.
«Toza zot» deb yozilgan hayvonni ham o‘z ko‘zingiz bilan tekshirmasdan qabul qilmang.
Naslchidan yoki bozordan?
Naslchidan olish qimmatroq, lekin siz ota-onasini ko‘rasiz, yoshini, emlanganini va qaysi hayvonlar qarindosh ekanini bilib olasiz. Yaxshi naslchi bu savollarga bemalol javob beradi.
Bozordan olish arzonroq, ammo yoshi, sog‘lig‘i va kelib chiqishi noma’lum. Juda past narx ko‘pincha yaroqsiz deb chiqarilgan yoki kasal hayvonni bildiradi.
Amaliy maslahatlar:
- Ota-onasini va ular saqlanadigan joyni o‘z ko‘zingiz bilan ko‘ring.
- Urg‘ochi va erkaklarni turli sotuvchilardan oling, shunda ular qarindosh bo‘lmaydi.
- Emlash haqida so‘rang; hujjat bo‘lmasa, emlashni o‘zingiz rejalashtiring.
- Hayvonni ko‘rmasdan oldindan pul o‘tkazib, «yetkazib berish»ga rozi bo‘lmang.
Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatosi: go‘sht uchun eng katta «velikan»ni yoki e’londagi «hikol»ni olish. Yirik zot ko‘p yem yeydi va sekin o‘sadi, «hikol» esa ko‘pincha faqat nom. Kichik ferma uchun o‘rta kattalikdagi, ota-onasi ko‘rilgan go‘shtbop quyon ishonchliroq.
