Avval bir ogohlantirish
Bu maqola yuridik maslahat emas. Qonunlar o‘zgarib turadi, tumanlardagi amaliyot ham bir xil emas. Quyida rasmiy manbalardan yig‘ilgan umumiy manzara berilgan. Har bir qadamni tuman hokimiyati va tuman veterinariya bo‘limida tasdiqlating.
Dehqon xo‘jaligi — eng oddiy yo‘l
Kichik ferma uchun eng qulay shakl — dehqon xo‘jaligi sifatida ro‘yxatdan o‘tish. Muhim jihatlari:
- Ro‘yxatdan o‘tish bepul va taxminan yarim soat oladi; yuridik shaxs tashkil etmasdan ochish oddiyroq.
- Qonunga ko‘ra, o‘z xo‘jaligingizda yetishtirilgan qishloq xo‘jaligi mahsulotini sotishdan olingan daromad soliqqa tortilmaydi.
- Reyestrdan ko‘chirma asosida o‘z mahsulotingizni mamlakat bo‘ylab olib borib, qo‘shimcha ruxsatnomasiz sotishingiz mumkin.
- Yer solig‘i, suv solig‘i va xo‘jalik boshlig‘i uchun ijtimoiy soliq to‘lanadi; yillik deklaratsiya 15-martgacha topshiriladi.
- Yengil qurilmalarga ruxsat bor, lekin kataklar uchun shiypon qurishdan oldin buni hokimiyatda aniqlashtirib oling.
O‘zini o‘zi band qilgan shaxs maqomi quyonchilikka to‘g‘ri kelmaydi: 2026-yil 1-yanvardan qisqartirilgan faoliyat turlari ro‘yxatida quyon boqish ham, go‘sht sotish ham yo‘q.
Nega uyda so‘yilgan go‘shtni sotib bo‘lmaydi
Bu — kichik ferma uchun eng katta cheklov. «Veterinariya to‘g‘risida»gi qonunning 23-moddasiga ko‘ra, chorva mollari ixtisoslashgan joylarda, veterinariya-sanitariya hujjatlari bilan so‘yiladi. 18-moddaga ko‘ra, hayvon va hayvon mahsulotlari bilan savdo davlat veterinariya xizmati ruxsati bilan, maxsus belgilangan joylarda qilinadi. UzTR.36-030:2018 texnik reglamenti quyonlarni ham aniq qamrab oladi: so‘yishdan oldin va keyin veterinar ko‘rigi majburiy.
Reglament sotish maqsadisiz, shaxsiy iste’mol uchun tayyorlangan mahsulotga taalluqli emas. Ya’ni o‘z dasturxoningiz uchun uyda so‘yish mumkin, sotish uchun esa — yo‘q. Bozorda go‘sht bozor veterinarining qayta tekshiruvi va muhri bilan, jihozlangan go‘sht rastasida sotiladi. Davlat tekshiruvi ma’lumotiga ko‘ra, mamlakatdagi 30 ta bozorda veterinariya laboratoriyasi, 88 tasida go‘sht pavilyoni yo‘q — shuning uchun sharoit tumanga qarab juda farq qiladi.
Eslatma: bu reglament hozir avvalgi ko‘rinishida amal qiladimi, manbalar bir-biriga zid. Amaldagi talabni veterinariya bo‘limidan so‘rang.
Tirik sotish yoki go‘sht sotish
Tirik quyon sotish so‘yish va go‘sht savdosi talablarini chetlab o‘tadi: quyonni xaridorning o‘zi so‘yadi. Shuning uchun ko‘plab kichik xo‘jaliklar aynan tirik hayvon sotadi — boshqa quyonchilarga, yangi boshlovchilarga yoki o‘zi uchun so‘yadigan oilalarga.
Go‘sht sotish uchun tasdiqlangan so‘yish joyi va veterinariya hujjatlari kerak. Qonunchilikda kichik hajm uchun «so‘yish maydonchasi» ham nazarda tutilgan (kuniga 5–7 bosh), lekin unga mahalliy hokimiyat ruxsatnomasi va veterinariya-sanitariya xulosasi talab qilinadi.
Veterinariya bo‘limida nimani so‘rash kerak
Birinchi quyonni olishdan oldin tuman veterinariya bo‘limiga boring va so‘rang:
- Eng yaqin tasdiqlangan so‘yish joyi qayerda va u quyon qabul qiladimi?
- Quyon go‘shtini qayerda va qanday hujjat bilan sotish mumkin?
- Hududda quyon kasalliklari bo‘yicha vaziyat qanday, qaysi vaksinalar bor?
- Tirik quyonni boshqa tumandan olib kelish uchun hujjat kerakmi?
- Hayvonlarni identifikatsiyalash bo‘yicha yangi qoidalar quyonlarga ham tegishlimi?
Halol belgisi va davlat yordami
«Halol» sertifikati ixtiyoriy, ichki bozorda sotish uchun majburiy emas. Mikrokreditbank ro‘yxatida quyonchilik hali ham imtiyozli kredit yo‘nalishi sifatida ko‘rsatilgan; «Har bir oila — tadbirkor», «Yoshlar daftari» va «Temir daftar» dasturlari haqida ham mahallangizda so‘rang. Ammo kredit — qarz. Sotish yo‘li aniq bo‘lmagan ferma uchun qarz olish xavfli.
Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatosi: «uyda so‘yib, qo‘shnilarga va bozorga sotaman» deb reja tuzish. Avval qayerda so‘yish va qanday qilib qonuniy sotishni aniqlang — butun xo‘jaligingiz modeli shunga bog‘liq.
