Reklamadagi va hayotdagi quyonchilik
Internetda va Telegram guruhlarida quyonchilik ko‘pincha «oson, kam xarajat va serdaromad» ish sifatida tasvirlanadi. Bu gapning faqat bir qismi to‘g‘ri. Quyon tez ko‘payadi, katta joy talab qilmaydi, bir nechta ona quyonni parvarish qilish esa butun kuningizni olmaydi. Lekin daromad o‘z-o‘zidan kelmaydi: uni har kungi e’tibor, to‘g‘ri hisob va eng muhimi — oldindan topilgan xaridor ta’minlaydi.
Bu maqola sizni qo‘rqitish uchun emas. Maqsad — birinchi quyonni sotib olishdan oldin ko‘zingizni ochib boshlashingiz.
Har kuni qancha vaqt ketadi
Bir nechta ona quyon va ularning bolalari uchun odatda kuniga taxminan 15–30 daqiqa kerak bo‘ladi: ertalab va kechqurun suv va yemni tekshirish, har bir quyonga qarab chiqish, axlatni tozalash. Ba’zi kunlari ish ko‘payadi: kataklarni yuvish, tug‘ish kunlari, yozning eng issiq haftalari.
Asosiy shart — daqiqalar soni emas, uzluksizlik. Quyonlarga bayramda ham, qarindoshning to‘yida ham, o‘zingiz kasal bo‘lganingizda ham kimdir qarashi kerak. Suvsiz qolgan quyon bir-ikki kun ichida nobud bo‘lishi mumkin, jazirama esa bir necha soatda o‘ldiradi.
Pul qachon keladi
Birinchi daromadgacha ancha vaqt o‘tadi. Bo‘g‘ozlik taxminan 31 kun davom etadi, bolalar 4–5 haftalikda onasidan ajratiladi, so‘yish vazniga (2,3–2,5 kg) esa odatda 70–90 kunlikda yetadi. Ya’ni birinchi qo‘shishdan birinchi partiyani sotishgacha taxminan 3–5 oy o‘tadi. Agar yosh urg‘ochilarni sotib olsangiz, ular qo‘shish yoshiga yetguncha yana bir necha hafta qo‘shiladi.
Bu davr davomida yem, pichan, emlash va kataklarga pul sarflanadi. Eng katta doimiy xarajat — yem. Tadqiqotlarimizda tirik quyonni bozor narxida sotganda yem tushumning taxminan 58–88 foizini yeb qo‘ygan. Shuning uchun kichik fermada foydani ko‘pincha bitta ko‘rsatkich hal qiladi: har bir ona quyondan nechta bola sog‘-salomat ajratilib, sotuvga yetadi.
Ko‘pchilik nimada qoqiladi
Quyonni boqish — ishning yarmi. Qolgan yarmi — sotish, va ko‘p fermalar aynan shu yerda to‘xtaydi. O‘zbekistonda quyon go‘shtiga talab hozircha tor: uni muntazam sotib oladigan odam kam, kichik fermadan katta hajmda oladigan xaridor deyarli yo‘q. Biz tekshirgan nomida «quyon» so‘zi bor 30 ga yaqin korxonaning taxminan uchdan ikki qismi allaqachon tugatilgan, ularning ko‘pi 2019–2020 yillarda ochilgan edi.
Yana bir muhim narsa: uyda so‘yilgan quyon go‘shtini qonuniy sotib bo‘lmaydi (bu haqda keyingi qadamda). Demak, quyonni tirikligicha sotasizmi yoki go‘sht qilib — buni boshlashdan oldin hal qilish kerak, keyin emas.
Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatosi: avval o‘nlab quyon sotib olib, keyin xaridor qidirish. To‘g‘ri tartib teskari: avval kim, qancha va qanday shaklda sotib olishini aniqlang, keyin shunga yarasha poda boshlang.
O‘zingizga beradigan savollar
- Har kuni, ikki mahal quyonlarga qaray olasizmi yoki ishonchli yordamchingiz bormi?
- Uydan uzoqroqda, soya va shamol yaxshi o‘tadigan joy bormi?
- Birinchi tushumgacha bir necha oylik yem xarajatini ko‘tara olasizmi?
- Kasal yoki yaroqsiz hayvonni podadan chiqarishga, kerak bo‘lsa so‘yishga tayyormisiz?
- Birinchi xaridoringizni hozirning o‘zida ayta olasizmi?
Agar ko‘p savolga «ha» deb javob bersangiz, kichikdan — bir nechta ona quyon bilan — boshlang. Bu o‘rganishning eng arzon yo‘li. Keyingi qadamlarda qonun-qoidalar, zot tanlash, kataklar va boqish haqida bosqichma-bosqich gaplashamiz.
