Asosiy qoida: davolashdan ko‘ra oldini olish
Quyon kasalligini ko‘pincha kech payqaysiz: ba’zi kasalliklarda kechqurun sog‘lom ko‘ringan quyon ertalab o‘lik topiladi. Shuning uchun quyonchilikda eng samarali «dori» — emlash, toza katak, karantin va har kungi kuzatuv.
Bu maqolada dori dozalari yo‘q va bo‘lmaydi. Doza quyonning vazni, dori turi va holatiga bog‘liq — uni faqat veterinar belgilaydi.
Emlash: miksomatoz va VGBK
Ikki xavfli virusli kasallikka qarshi emlash kerak:
- Quyonlarning virusli gemorragik kasalligi (VGBK). Emlanmagan podada o‘lim 90 foizgacha yetishi mumkin. Ko‘pincha hech qanday belgisiz to‘satdan o‘lim bo‘ladi, ba’zan burun yoki og‘izdan qon keladi. Kasallikning yangi turi — RHDV2 — hatto 1–2 haftalik quyonchalarni ham kasal qiladi.
- Miksomatoz chivin, pashsha va burgalar orqali yuqadi; ko‘z atrofi va boshda shishlar paydo bo‘ladi.
Umumiy amaliyotda birinchi emlash taxminan 8–12 haftalikda qilinadi (ba’zi vaksinalarga ertaroq ruxsat bor), keyin qo‘llanmaga ko‘ra takroriy doza va har yili qayta emlash. O‘zbekistonda qaysi vaksina sotuvda borligini, u RHDV2 ni ham qamrab olishini va jadvalni veterinar yoki veterinariya dorixonasidan aniqlang. Kasal, tug‘ishiga oz qolgan yoki juda yosh quyonni emlamang. Emlashdan 10–20 kun oldin gijjaga qarshi ishlov berish tavsiya etiladi — buni ham veterinar bilan kelishing.
Onasidan ajratish davrida koksidioz
Koksidioz kichik fermalardagi eng ko‘p uchraydigan kushandalardan biri. Onasidan ajratilgandan to taxminan 4 oylikgacha bo‘lgan quyonlar eng katta xavf ostida.
Belgilari: ich ketishi (ba’zan qonli), qorin shishishi, ozib ketish, xira mo‘yna. Og‘ir holatda yosh quyon deyarli belgisiz o‘lishi mumkin. Aniq tashxis faqat axlatni laboratoriyada tekshirish orqali qo‘yiladi.
Oldini olish:
- axlatni har kuni olib tashlash, katakni quruq saqlash;
- bir katakka ko‘p quyon tiqmaslik;
- ajratish davrida yemni almashtirmaslik;
- profilaktika kursini faqat veterinar ko‘rsatmasi bilan o‘tkazish.
Gigiena
- Har kuni axlat va ho‘l to‘shamani tozalang.
- Har hafta kataklarni yuvib, veterinar tasdiqlagan vosita bilan dezinfeksiya qiling, keyin joyni shamollatib quriting.
- Yiliga kamida ikki marta butun quyonxonani chuqur dezinfeksiya qiling.
- Quyonxona uchun alohida oyoq kiyim ishlating; boshqa fermadan kelgan odamlarga quyonlaringizni ushlatmang.
- Chivin, pashsha va kalamushlarga qarshi kurashing — ular kasallik tashiydi.
- Karantindagi quyonlarni eng oxirida parvarish qiling.
Issiq urishi
Hansirash, holsizlik, issiq quloqlar, cho‘zilib yotish — issiq urishining belgilari. Quyonni darhol salqin, soya joyga oling, quloqlarini salqin suv bilan namlang, ichishi uchun suv qo‘ying va veterinarga qo‘ng‘iroq qiling.
Qachon kutmasdan veterinar chaqirish kerak
Quyidagi hollarda o‘zingiz davolashga urinmang:
- to‘satdan o‘lim, ayniqsa bir necha kun ichida ketma-ket;
- burun yoki og‘izdan qon kelishi, talvasa;
- bir necha quyonda birdaniga ich ketishi yoki qorin shishishi;
- quyon 12 soatdan ortiq hech narsa yemayapti;
- bosh qiyshayishi yoki muvozanat yo‘qolishi;
- quloqlarda qoraqo‘tir va kuchli qichishish;
- har qanday ukol — vaksina ham, boshqa in’eksiya ham.
VGBKga shubha bo‘lsa: qolgan quyonlarni ajrating, quyonxonaga kirish-chiqishni to‘xtating, hayvon sotmang va sotib olmang, veterinarga qo‘ng‘iroq qiling.
O‘lgan quyonni muzlatmasdan salqin joyda saqlang va imkon qadar tez veterinarga ko‘rsating. O‘lim vaqtini va oldingi kunlardagi belgilarni yozib, suratga oling — sababni bilish keyingi o‘limlarning oldini oladi.
Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatosi: Telegram guruhidagi «retsept» bo‘yicha antibiotik yoki boshqa dorini «profilaktika uchun» berish. Noto‘g‘ri dori va doza foyda o‘rniga zarar keltirishi, haqiqiy sababni esa yashirib qo‘yishi mumkin. Dori — faqat veterinar bilan kelishib.
