Savol-javob
Quyon aksiryapti, burnidan oq suyuqlik oqyapti — bu nima va nima qilish kerak?
Bu ko‘pincha pasterellyoz — xalq orasida “shamollash” deb ataladigan yuqumli bakterial kasallik; quyon burnini artgani uchun oldingi panjalarining ichki tomoni ho‘l va yopishqoq bo‘ladi. Kasal quyonni darhol alohida qiling, chunki kasallik boshqalarga tez yuqadi. Sababini ham bartaraf eting: ho‘l, iflos to‘shamadan chiqadigan ammiak, yelvizak va changli pichan nafas yo‘llarini shikastlaydi. Dorini veterinar tanlasin — ba’zi odam antibiotiklari quyonning ichagini buzib, uni o‘ldirishi mumkin; bu kasallikni o‘tkazgan quyonlarni naslga ishlatmang.
Nega quyon bolalari bir oylikda, onasidan ajratilgandan keyin birin-ketin o‘lyapti?
Bu yosh eng xavfli davr: bolalar sutdan yemga o‘tadi, ichagi esa hali zaif. Eng ko‘p sabablar: - yemni to‘satdan o‘zgartirish, ho‘l yoki juda ko‘p ko‘k o‘t, pichansiz ko‘p don; - iflos va nam katakda koksidioz (qorin kattalashadi, ich ketadi, quyon ozadi); - tiqilinch saqlash va issiq. Yangi yemni 5–7 kun davomida asta-sekin qo‘shing, pichan va toza suv doim bo‘lsin, qumaloqlarni har kuni tozalang. Bir nechta bola o‘lsa, o‘lgan bolani sovuq holda veterinariya laboratoriyasiga olib boring — sababni bilmasdan dori berish ko‘pincha yordam bermaydi.
Guruhlarda tavsiya qilingan antibiotik yoki ukolni o‘zim qilsam bo‘ladimi?
Tavsiya etilmaydi. Quyon juda nozik: dozani ko‘z bilan chamalash, milligrammni millilitr bilan adashtirish yoki odam dorixonasidagi noto‘g‘ri antibiotik quyonni davolash o‘rniga o‘ldirishi mumkin. Bundan tashqari, turli kasalliklar bir-biriga o‘xshab ko‘rinadi va noto‘g‘ri dori haqiqiy sababni yashiradi. Veterinarga yoki tuman veterinariya bo‘limiga murojaat qiling va quyonning rasmi, videosi, yoshi, vazni hamda belgilar qachon boshlanganini tayyorlab boring. Dori olgan quyonning go‘shtini veterinar aytgan muddat o‘tmaguncha iste’mol qilmang.
Quyon ovqat yemayapti va bir joyda yotibdi — nima qilish kerak?
Quyon uchun ovqat yemaslik jiddiy belgi: 12 soatdan ortiq yemasa va qumalog‘i kamaysa yoki umuman bo‘lmasa, ichagi ishlashdan to‘xtashi mumkin — shu kuniyoq veterinarga murojaat qiling. Qornini (qattiq va shishgan emasmi), tishlarini tekshiring, issiq urmaganini va yangi yem berilmaganini o‘ylab ko‘ring. Oldida doim quruq pichan va toza suv bo‘lsin; majburan don yoki non yedirmang. Tuqqan urg‘ochi taxminan bir kun kamroq yeyishi mumkin, lekin bundan uzoq davom etsa, bu ham xavfli.
Quyonning qorni shishib, dam bo‘lib qoldi — nimadan va nima qilish kerak?
Qorin dam bo‘lishiga ko‘pincha ho‘l, dimiqib qizigan yoki muzlagan ko‘k o‘t, birdaniga ko‘p beda yoki karam, ko‘p non yoki don va yemning to‘satdan o‘zgarishi sabab bo‘ladi. Belgilari: qorin nog‘oradek tarang, qumaloq yo‘q, quyon bukchayib o‘tiradi va tishini g‘ichirlatadi. Bu shoshilinch holat — ko‘k o‘t va donni darhol olib tashlang va zudlik bilan veterinarga murojaat qiling. Oldini olish uchun ko‘k o‘tni faqat quruq holda, oz-ozdan va asta-sekin ko‘paytirib bering.
Quyonning qulog‘i ichida qo‘tir va qalin po‘st paydo bo‘ldi — bu nima?
Bu odatda quloq kanasi (psoroptoz): quyon boshini silkitadi, qulog‘ini qashiydi, quloq ichida qatlam-qatlam kulrang-jigarrang po‘st to‘planadi. Kasallik yuqumli, shuning uchun bitta quyonda topilsa, hammasini tekshiring, katak va asbob-uskunalarni tozalab dezinfeksiya qiling. Dorini va uning quyon vazniga mos miqdorini veterinar belgilasin — noto‘g‘ri hisoblangan ukol xavfli, bo‘g‘oz urg‘ochilarga esa ba’zi vositalar mumkin emas. Po‘stlarni kuch bilan ko‘chirmang: bu og‘riqli va qon ketishiga olib keladi. Panja va tumshuqdagi qo‘tir boshqa kana yoki odamga ham yuqadigan zamburug‘ bo‘lishi mumkin, shuning uchun qo‘lqopda ishlang.
Quyonning ichi ketyapti — nima qilish kerak?
Katta quyonda haqiqiy suyuq ich ketishi kam uchraydi va bu jiddiy; yosh quyonlarda esa ko‘pincha koksidioz yoki yem o‘zgargandan keyingi ichak kasalligi bo‘ladi. Kasal quyonni alohida qiling, ko‘k o‘t, sabzavot va donni vaqtincha olib tashlab, faqat sifatli quruq pichan va toza suv bering. Katakni quruq va toza tuting, orqasi ifloslangan quyonni yuving — yozda u yerga pashshalar tuxum qo‘yadi. Veterinarga murojaat qiling va iloji bo‘lsa, yangi qumaloqni tahlilga olib boring; odam dorixonasidan antibiotik bermang.
Quyonlarga qanday emlashlar qilinadi va qachon?
Quyonlar ikki xavfli virusli kasallikka qarshi emlanadi: miksomatoz va quyonlarning virusli gemorragik kasalligi (VGBK), iloji bo‘lsa uning yangi RHDV2 turini ham qamraydigan vaksina bilan. Birinchi emlash odatda 6–12 haftalikda qilinadi, vaksina turiga qarab bir necha haftadan keyin takrorlanadi va keyin har yili yangilanadi. Faqat sog‘lom quyonlar emlanadi; emlashdan 10–20 kun oldin gijjaga qarshi ishlov berish tavsiya etiladi. Qaysi vaksina sotuvda borligini, miqdori va jadvalini veterinar yoki tuman veterinariya bo‘limidan aniqlang. Ivermektin kabi parazitlarga qarshi ukol vaksina emas — u virusli kasalliklardan himoya qilmaydi.
Quyonning bo‘yni qiyshayib, boshi bir tomonga burilib qoldi — nima bo‘ldi?
Bo‘yin qiyshayishi alohida kasallik emas, balki belgi: ko‘pincha unga ichki quloq yallig‘lanishi, E. cuniculi paraziti yoki jarohat sabab bo‘ladi. Erta davolansa, ko‘p quyonlar tuzaladi yoki ahvoli yaxshilanadi, shuning uchun darhol so‘yish yagona yo‘l emas — quyonni tezroq veterinarga ko‘rsating. Uni alohida, past va yumshoq to‘shalgan katakka joylang, yem va suvni og‘ziga yaqin qo‘ying, kerak bo‘lsa qo‘lda suv ichiring. Bir nechta quyonda birdaniga shunday bo‘lsa, sabab yuqumli bo‘lishi mumkin — buni albatta veterinarga ayting.
Sog‘lom ko‘ringan quyonlar to‘satdan o‘lyapti, ba’zisining burnidan qon kelgan — nima qilish kerak?
Bu quyonlarning virusli gemorragik kasalligi (VGBK) belgisi bo‘lishi mumkin: u juda tez tarqaladi va emlanmagan quyonlarning ko‘pini nobud qiladi. Darhol qolgan quyonlarni ajrating, quyon olib kelish, sotish va boshqalarga berishni to‘xtating, katak va asboblarni dezinfeksiya qiling, kiyim va oyoq kiyimni almashtiring. Zudlik bilan tuman veterinariya bo‘limiga xabar bering; o‘lgan quyonni tahlil uchun salqin joyda, muzlatmasdan saqlang. Yozda to‘satdan o‘lim issiq urishidan ham bo‘lishi mumkin, ammo aniq sababni veterinar aniqlashi kerak.
Bu javoblar umumiy ma’lumot uchun va veterinarni almashtirmaydi. Quyoningiz kasal bo‘lsa, veterinarga murojaat qiling.